Wystąpienie: Piotr Górnikiewicz

Stanowisko

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Mam przyjemność przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Polska 2050 wobec rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne oraz niektórych innych ustaw, zawartego w druku nr 3120, oraz sprawozdania Komisji Finansów Publicznych, zawartego w druku nr 3188.

Obowiązująca ustawa o poręczeniach i gwarancjach pochodzi z 1997 r. i powstawała w zupełnie innych realiach gospodarczych oraz geopolitycznych. Głównym celem procedowanej dziś nowelizacji jest kompleksowe uporządkowanie tego obszaru: wyeliminowanie przepisów martwych, odbiurokratyzowanie procedur, dostosowanie wsparcia państwa do współczesnych wyzwań, takich jak bezpieczeństwo energetyczne i obronność, oraz usprawnienie działalności poręczeniowo-gwarancyjnej Banku Gospodarstwa Krajowego.

Przechodząc do konkretnych rozwiązań, jakie wprowadza ten projekt w zakresie poręczeń i gwarancji udzielanych bezpośrednio przez Skarb Państwa, w pierwszej kolejności należy wskazać na likwidację tzw. zasobu majątkowego Skarbu Państwa oraz powiązanego z nim rachunku rezerw poręczeniowych i gwarancyjnych w BGK. Instytucja ta od lat nie spełniała swojej pierwotnej funkcji zabezpieczającej, generując jedynie zbędne obowiązki sprawozdawcze i administracyjne. Po zmianach środki zgromadzone na rachunku oraz przyszłe opłaty prowizyjne trafią bezpośrednio do budżetu państwa na rachunek właściwy do obsługi długu Skarbu Państwa. Jednocześnie wycofujemy BGK z pośrednictwa przy udzielaniu gwarancji w imieniu i na rachunek Skarbu Państwa w przedziale 10-30 mln euro. Był to przepis całkowicie martwy, gdyż do banku nie wpłynął w tym trybie ani jeden wniosek, dlatego kompetencje te wracają bezpośrednio do ministra właściwego do spraw finansów publicznych.

Projekt urealnia również poziom wsparcia dla strategicznych inwestycji, podnosząc maksymalny pułap poręczenia lub gwarancji z 50% do 80% kwoty zobowiązania. Dotychczasowy limit 50% sprawił, że przez kilkanaście lat na tych zasadach udzielono zaledwie jednej gwarancji. Podniesienie progu do 80% jest w pełni zgodne z wytycznymi Komisji Europejskiej i przywraca temu instrumentowi realną użyteczność rynkową.

Równolegle aktualizujemy katalog celów inwestycyjnych. Rezygnujemy z obszarów, które z uwagi na unijne reguły pomocy publicznej lub obecność innych instytucji, takich jak KUKE, nie były wykorzystywane. W to miejsce jednoznacznie wpisujemy wsparcie bezpieczeństwa państwa, w tym bezpieczeństwa energetycznego i obronności, a także realizację programów rządowych, ochronę środowiska oraz wdrażanie efektów prac badawczo-rozwojowych.

Istotnym ułatwieniem jest także uelastycznienie zasad ustanawiania zabezpieczeń na rzecz Skarbu Państwa. Zgodnie z praktyką sektora bankowego umożliwiamy ustanowienie zabezpieczenia również po zawarciu umowy gwarancji, np. na majątku nabytym bezpośrednio ze środków z kredytu objętego tą gwarancją.

Znosimy ponadto obowiązek ustanawiania zabezpieczeń w formie aktów notarialnych o poddaniu się egzekucji przy gwarancjach dla Krajowego Funduszu Drogowego oraz Funduszu Kolejowego. Egzekucja ta i tak mogła być prowadzona wyłącznie ze środków samych funduszy, więc wymóg ten generował jedynie niepotrzebne koszty notarialne.

Z kolei w obszarze kultury zastępujemy instytucję poręczenia instytucją gwarancji wypłaty odszkodowania za zniszczone, uszkodzone lub skradzione eksponaty wystawowe. Zagraniczni właściciele dzieł sztuki oczekują w obrocie międzynarodowym bezwarunkowej gwarancji, a nie akcesoryjnego poręczenia. Zmiana ta ułatwi polskim muzeom organizację dużych wystaw bez konieczności ponoszenia bardzo wysokich kosztów komercyjnego ubezpieczenia.

Drugi filar nowelizacji porządkuje i usprawnia działalność samego Banku Gospodarstwa Krajowego prowadzoną w ramach rządowych programów poręczeniowo-gwarancyjnych. Projekt ułatwia i obniża koszty windykacji należności, pozwalając bankom kredytującym, którym BGK powierzył dochodzenie roszczeń, na udzielanie pełnomocnictw procesowych swoim pracownikom zajmującym się windykacją, bez konieczności angażowania w każdej sprawie profesjonalnych pełnomocników zewnętrznych. Doprecyzowujemy także przepis o wstąpieniu BGK w prawa zaspokojonego wierzyciela. Usunięcie zawężenia wyłącznie do "spłaty kredytu" pozwoli na skuteczne dochodzenie roszczeń również przy gwarancjach obejmujących leasing, faktoring, wadium czy należyte wykonanie umowy.

Tworzymy ponadto jednoznaczną podstawę prawną dla BGK oraz ministra finansów do samodzielnego dochodzenia zwrotu pomocy publicznej lub pomocy udzielonej z naruszeniem art. 108 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej wraz z odsetkami, określając jednocześnie 10-letni termin przedawnienia tych roszczeń.

Wprowadzamy również ustawowe ramy dla badań ewaluacyjnych realizowanych przez BGK. Skoro programy gwarancyjne dla sektora MŚP są finansowane ze środków publicznych i unijnych, państwo musi dysponować narzędziami do rzetelnej oceny ich efektywności.

Projekt reguluje te kwestie z zachowaniem wymogów bezpieczeństwa informacji oraz publikacji wyłącznie zagregowanych, zanonimizowanych wyników. Zapewniamy także uniwersalną podstawę prawną w ustawie o BGK do wdrażania instrumentów finansowych ze środków Unii Europejskiej oraz środków zwrotnych, co pozwoli na płynne uruchamianie kolejnych programów, w tym w przyszłej perspektywie finansowej po 2027 r., bez konieczności każdorazowej nowelizacji ustawy.

Podsumowując, Klub Parlamentarny Polska 2050 ocenia przedłożony projekt ustawy jednoznacznie pozytywnie. Jest to dobrze przygotowana, pragmatyczna i deregulacyjna nowelizacja, która usuwa wieloletnie fikcje prawne, obniża koszty funkcjonowania instytucji publicznych, zwiększa przejrzystość finansów państwa i dostosowuje instrumenty gwarancyjne do realnych potrzeb polskiej gospodarki. Warto również podkreślić, że poprawki wypracowane podczas prac w Komisji Finansów Publicznych dodatkowo uporządkowały tekst pod względem legislacyjnym, m.in. doprecyzowując przepisy przejściowe.

Klub Parlamentarny Polska 2050 będzie głosował za przyjęciem projektu ustawy. Dziękuję bardzo.