Wystąpienie: Arkadiusz Myrcha

Dobre pouczenie to mniej osadzonych.

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Na wstępie dziękuję za tak szerokie poparcie polityczne tego projektu, co też pokazuje, że zmiany w prawie karnym, które konsekwentnie prezentujemy w tej kadencji, zmierzają z jednej strony do usprawnienia tych procesów, a z drugiej strony do poszerzenia gwarancji procesowych dla wszystkich osób, które w tych postępowaniach uczestniczą. Tak mieliśmy w przypadku przywołanego już przez pana posła Sachajkę przypisu dotyczącego udziału pełnomocnika dla świadka w postępowaniu przygotowawczym.

Natomiast ta ustawa to jest kolejny krok w kierunku uporządkowania, ustandaryzowania pouczeń, których udziela się wszystkim uczestnikom postępowań karnych w zależności od danego etapu. Te pouczenia to nie są jakieś zbędne formalności, nie mają być zwykłymi tabelkami, które tylko dla porządku mają zostać przedstawione świadkom, podejrzanym czy innym uczestnikom. Wręcz przeciwnie. Na pouczeniach spoczywa niezwykle wielka waga i odpowiedzialność procesowa. One są swoistym łącznikiem pomiędzy osobami nieznającymi przepisów prawa a organami procesowymi, czyli prokuratorem czy sądem. To one umożliwiają zrozumienie meandrów poszczególnych przepisów, poszczególnych instytucji prawnych. Dlatego tak ważne jest, że muszą być podawane i prezentowane w sposób przejrzysty, precyzyjny, ale także w sposób ustandaryzowany.

Nasza nowelizacja wychodzi naprzeciw tym dwóm zjawiskom. Z jednej strony standaryzacja. Tak, standaryzacja, bo praktyka pokazuje, że w sądach na terenie całego kraju, na różnych szczeblach, w różny sposób kształtowane są pouczenia, a gwarancje procesowe to nie jest coś, co można tworzyć w oderwaniu od pewnych standardów, co można czynić siłami poszczególnej jednostki sądownictwa powszechnego. Mówimy tu o przestrzeganiu gwarancji, które bardzo często mają zakotwiczenie w przepisach konstytucji. Dlatego tak ważne jest stworzenie pewnego standardu, który później będzie punktem wyjścia dla prokuratora czy sędziego, żeby w miarę możliwości na potrzeby kolejnego etapu postępowania, czy to dla świadka, dla pełnomocnika, dla lekarza, w zależności od sytuacji, już tylko to doprecyzować. Ale standard musi być wspólny dla wszystkich naszych obywateli bez względu na miejsce zamieszkania, bez względu na to, przed jakim sądem czy przed jaką prokuraturą toczą się ich postępowania.

Prosty język. Pouczenie nie może być zbitką paragrafów, zbitką przepisów, zbitką tekstu prawnego, który dla osób niemających wiedzy prawniczej po prostu jest, przepraszam za określenie, prawniczym bełkotem. Nie bez kozery przynoszę przykładowe pouczenia, żeby pokazać, jak dużo dobrego może się zmienić dla naszych obywateli. Proszę zwrócić uwagę: pouczenie o uprawnieniach i obowiązkach pokrzywdzonego, czyli tego, który jest ofiarą przestępstw. Otrzymujesz to pouczenie, ponieważ jesteś pokrzywdzonym. Jako pokrzywdzony masz prawo wiedzieć, jakie są twoje prawa i obowiązki - to jest właśnie prosty język, którym będziemy się kierowali, przygotowując rozporządzenia i tworząc standardy. One oczywiście będą zawarte w aktach wykonawczych, a te, jak każde inne, podlegają uzgodnieniom, opiniowaniu, konsultacjom. A więc na pewno to nie będzie przebiegało w ten sposób, że w zaciszu jakiegoś gabinetu czy na ministerialnych korytarzach nagle powstanie kilkanaście wzorów pouczeń. Wręcz przeciwnie, to powstanie z udziałem organizacji pozarządowych, ekspertów od prostego języka, którzy od początku tej kadencji są zatrudnieni także w Ministerstwie Sprawiedliwości właśnie po to, żeby na różnych etapach ten trudny, hermetyczny, prawniczy język po prostu ułatwiać.

Kwestia tłumaczeń. Wydaje się, że nie ma zagadnienia bardziej usprawniającego materię pouczeń niż właśnie urzędowe przetłumaczenie tych pouczeń. Wyobraźmy sobie sytuację, że prokurator, sąd, kiedy staje przed obowiązkiem dokonania pouczenia osoby, która posługuje się językiem obcym, każdorazowo zleca to tłumaczenie biegłemu. Praktycznie każdorazowo. Widzimy więc, w jak wielu obszarach to ogranicza swobodę działania prokuratury. A wystarczy sięgnąć do strony internetowej ministerstwa, wykorzystać oficjalny formularz, oficjalnie przetłumaczony na 30 czy 35 - bo taką liczbę wskazują same sądy - najczęściej spotykanych języków i po prostu bez ruszania się zza biurka będzie można wykorzystać już przetłumaczony urzędowy formularz. Nie muszę jakoś szczególnie tego opisywać i działać na państwa wyobraźnię, żeby można było zobaczyć, jak to może przyspieszyć codzienne czynności w prokuraturze i w sądzie. A jeżeli zdarzy się sytuacja, pojawi się konieczność przetłumaczenia tego na tzw. język rzadki, w którym nie będzie formularza, to oczywiście zawsze, każdorazowo, będzie możliwość zlecenia takiego tłumaczenia biegłemu tłumaczowi, nie będzie z tym problemu. Jeżeli zaś pojawi się nowy język, na który wcześniej nie przetłumaczono urzędowego formularza, który coraz częściej będzie się pojawiał w postępowaniach karnych, to nic nie będzie stało na przeszkodzie, żeby siłami ministerstwa po prostu do 35 formularzy dodać 36. formularz przetłumaczony na kolejny język.

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Konsekwentnie od 3 lat naprawiamy wymiar sprawiedliwości, usprawniamy procedury, w tym wypadku procedury karne, i konsekwentnie, do samego końca kadencji będziemy ten wymiar sprawiedliwości usprawniać. Dziękuję bardzo. (Oklaski)